Píntega (Salamandra salamandra gallaica)

Anfibio urodelo que mantén rabo en estado adulto. As femias paren crias con branquias que lle permitan respirar debaixo da auga. Cando son adultas respiran por pulmóns e a través da pel polo que poden afogar na auga.

Aliméntanse de insectos, vermes, aracnidos, etc. A sua reproducción é ovovivípara, é decir, que os ovos eclosionan no ventre da nai. En xeral cada femia pode parir ata 30 a 40 crias, ainda que a media das que paren en Ridimoas é entre 12 e 14 por parto. A época de partos vai de finais de octubro a finais de febreiro.

En Ridimoas é vital para a especie manter en perfecto estado as pozas e manantias onde ten lugar a metamorfosis das crías.

Narciso branco (Narcisus triandrus)

Habita, en Ridimoas, en pequenos descampados e pastizais ás beiras de camiños e carreiros. Empezan a aparecer por xaneiro, dependendo moito do réxime pluviométrico. As xiadas continuadas retrasan a súa aparición ata marzo; polo que consideramos que é unha especie moi sensible ó cambio climático. Aparece recollido como especie vulnerable polas normativas europeas.

O nome de narciso ten a súa orixe no término griego "narkê" que significa aturdimento. A posición inclinadas da corola deu pé á lenda sobre un mozo tan profundamente namorado de si mesmo que chegou a amar o seu propio reflexo.

Buxato (Buteo buteo)

O buxato é a rapiña diurna máis fácil de observar en Ridimoas. É de tamaño medio podendo pesar de quinientos cincuenta a mil catrocentos gramos con envergaduras entre cento quince e cento vintedous centímetros con longos comprendidos entre corenta e oito e cincuenta centímetros; correspondendo as medidas maiores as femias.

En Ridimoas podemos observar buxatos a calquera hora do día, cando sobrevoan a paraxe do Uzal, orientada o leste; sobretodo nas horas centrais do día cando sopra algo de vento. Polo de agora o bosque é zona de cría e cazadeiro dunha parella estable que solapa os terrritorios doutras dúas: unha na paraxe da Barbaña e outra na paraxe da Trigueira, fora xa do bosque Ridimoas.

Os buxatos son consumados cazadores de micromamíferos, roedores, réptiles e insectos grandes; complementando a súa dieta con animais atropelados na estrada.

A femia pon de un a catro ovos que choca entre trinta e trinta e cinco días. Gústalle añidar nos piñeiros de copa defectuosa nos que fai un niño de grandes dimensións.

Castiñeiro (Castanea sativa)

O castiñeiro xunto co carballo é unha das árbores máis representativas do medio natural galego, presente xa de forma silvestre nos primixenios bosques europeos, sendo os romanos os que comezan o aproveitamento do seu froito, iniciando así o manexo productivo desta especie mediante o uso de técnicas como a enxerta ou a poda, acadando un papel central na alimentación da poboación galega, que empeza a disminuir coa introducción das patacas procedentes de América. Esta importancia aínda é patente no folclore actual como queda de manisfesto na celebración dos magostos.

En Ridimoas os castaños son frecuentes e nalgúns casos dan nome a algunha paraxes do bosque como é o caso de Souto e Picoñas. Trátase dunha árbore caducifolia pertencente á familia das Juglandaceas que inicia a súa floración no mes de xuño acadando o seu froito a sazón nos meses de outubro ou novembro

Na parte alta de Ridimoas vexeta o castiñeiriño do programa GLOBE que aporta moita información para distintos protocolos de dito programa científico.

Cerquiño (Quercus pyrenaica)

Os cerquiños adultos son árbores caducifolias de aspecto recio. Vexetan en solainas da parte alta das valadeiras, sen chegaren a forma touzas, aparecendo mesturado con outras árbores. En Ridimoas os cerquiños son bastante xoves, debido a talas continuadas anteriores a nosa Asociación.

Na actualidade, no bosque só existe un cerquiño centenario (posiblemente a árbore de máis idade do ecosistema). As follas, verde claras pola faz e verde abrancazadas polo revés, xurden a primeiros de abril acadando o desenrolo total a finais do mesmo mes, sendo de textura áspera debido ós peliños que a recorren. No inverno as follas secas permanecen moito tempo na árbore sen desprenderse.

Carballo (Quercus robur)

Árbore abundante en Ridimoas onde vexeta, preferentemente, tanto na rega central orientada ó norte como nas terrazas fluviais da zona da Barbaña onde pode desenvolver o seu potente sistema radical en terras que ata hai poucos anos eran viñas en producción; polo tanto, os carballos de Ridimoas son, en xeral, bastante novos e poucos acadan o século de idade.

Ridimoas ten unha importante carballeira, na rega central, orientada ó norte, que asegura a expansión natural dos carballos e o crecemento continuo do bosque climax.

É a árbore máis representativa do medio natural galego.

Ra patilonga (Rana iberica)

Esta ra parda, anfibio anuro, endémica da Península Ibérica que pode atoparse en Ridimoas desde o río A Barbaña ata as pozas temporais da paraxe do Valdasmo, podendo adentrarse nas zonas máis secas. Para identificala sen erro, no caso de poder collela (sempre coas máns molladas en auga para non alterarlle a protección cutánea; práctica recoméndada para manexar calquera tipo de anfibio) estarícaselle unha pata ata o fuciño e se a articulación sobrepasa a punta do fuciño, xa non hai dúbida, trátase da patilonga.

Como outras ras aliméntase de pequenos invertebrados. A época de celo comeza a mediados de novembro e remata a mediados de marzo, as primeiras postas acontecen xa no mes de novembro; aínda que todo o seu ciclo está supeditado ó réxime de chuvias. Durante o cortexo a unión do macho a femia prodúcese por amplexus axilar, normalmente durante a noite.

Sobreira (Quercus suber)

Cando empezamos a recuperar Ridimoas somente había uns dez pés adultos desta árbore que aínda vexetan no fondo do linde norte, preto da estrada de Beariz, e tres pés repartidos entre as paraxes do Valdasmo e as Curuxas; por iso foi preciso acometer unha repoboación a base de landras colleitadas nos pés existentes na zona da Barbaña... pero a productividade era tan baixa e as landras tan apetecidas polos roedores que a producción autóctona no era suficiente para abastecernos de sementes; por iso tivemos que recurrir a landras recolectadas en sobreiras de Cortegada e Melón, chegando a sementar algunhas procedentes do parque natural de Monfragüe (Caceres) así como a plantación directa dun pé xa enraizado procedente de Cangas (Pontevedra). A maioría das plantacións sementeiras fixéronse na paraxe do Valdasmo e da Cabreira, en parcelas propiedade da Asociación Ridimoas, onde prosperán de forma altamente satisfactoria.

Tritón grande (Triturus marmoratus)

Este anfibio urodelo é o maior tritón de Galicia, podendo superar as femias os catorce centímetros de longo total, sendo os machos algo menores.

Crían case exclusivamente nunha poza da paraxe das Picoñas onde cada femia pon de cento cincuenta a catrocentos ovos que ela mesma fixa ás plantas acuáticas ou a outros obxectos existentes no fondo da poza: follas secas, paus, etc; por tanto a súa reproducción é ovípara. Na auga alímentanse de larvas de moscas, mosquitos e doutros insectos en xeral e chegando a predar sobre outros pequenos anfibios, en especial larvas de píntegas; mentres que na terra comen vermes, moluscos e insectos.

O periodo de celo vai de novembro a maio, sendo os machos os primeiros en achegarse á poza, lucindo nesta época unha vistosa cresta barreada de cor negra e amarela.

Bolboreta da madreselva (Euphydryas aurinia)

Trátase dunha bolboreta de tamaño medio, aínda abundante en Ridimoas onde as larvas se alimentan de follas de madreselva (Lonicera periclymenum); son moi voraces e dan a impresión de que poden matar a planta nutricia; pero non é así: despois de soportar a voracidade das eirugas que rematan por crisalidar, normalmente colgadas entre as silveiras, á madreselva vólvenlle a nacer follas definitivas e flores olorosas. Por tanto vemos nestas duas especies un claro exemplo de coevolución.

Nas bolboretas adultas a femia é de maior tamaño e tóns máis delicados cos do macho.

Vacaloura (Lucanus cervus)

Cun longo próximo ós oito centímetros, nos machos, este impresionante coleóctero aínda é frecuente en Ridimoas. As máximas observacións teñen lugar a primeiros de xullo na parte alta do ecosistema, na paraxe do Valdasmo.

A bioloxía da vacaloura está ligada, principalmente, á da carballeira de Quercus robur en íntima coevolución. Nos primeiros catro anos de vida a larva permanece nunha galería no interior do tronco dun carballo, despois sae o exterior e enterrase para rematar a metamorfose. Se a fin do verán está próxima (cando sae da terra) a vacaloura entra en diapausa permanecendo inmóbil ata o vindeiro verán.

Coello bravo (Oryctolagus cuniculus algirus)

O futuro do coello bravo ou coello de monte, en Ridimoas, non é nada prometedor. As últimas observacións redúcense as paraxes do Valdasmo e Poenxo, ó sueste do ecosistema, onde o hábitat aínda lles é algo propicio. Nesas duas paraxes colindantes, a vexetación alóctona de mimosas e eucaliptos vaille restando calidade ó entorno, polo que debemos iniciar un estudiado manexo do hábitat para melloralo e amplialo nas mediadas do posible, sen descoidar a vixilancia da zona, pois o hábitat do coello aínda que dentro do actual refuxio de fauna é moi codiciado por cazadores de escopeta que non desaproveitan a oportunidade que se lles presenta para cazar alí.

A mellora de hábitat e vixilancia son accións necesarias para manter a presenza viva do coello bravo autóctono no ecosistema de Ridimoas, onde nunca se permitiron repoboacións, tan perxudicias para a subespecie orixinal.

Parece ser que a estampa dos coellos impresionou tanto ós antigos fenicios que o relacionaron cos damáns que eles coñecían... e nomearon a terra na que o animal vivía co nome de I-saphan-in que significa costa ou terra de damáns. O inicial nome fenicio derivaría na terminoloxía romana: Hi-span-ia que co tempo remataría na actual palabra España

Póutiga (Cytinus hypocistis)

As póutigas son plantas silvestres comestibles, pertencentes á familia Rafflesiaceae que, no bosque Ridimoas, viven parasitando a carpaza de flor amarela (Halimium lasianthun subespecie alyssoides). O conxunto da planta en sazón recorda a unha alcachofa algo máis pequena ca un puño. A parte comestible é unha xelatina case transparente, incolora e de sabor gomoso que se atopa no ovario das flores femininas ou tetos máis gordos dos laterais.

En Ridimoas, as póutigas, sobreviven en duas parcelas na paraxe do Poenxo. Polo de agora descoñecemos o vector de propagación aínda que as nosas observacións mostran á lagarta de monte (Psammodromus algirus) como posible responsable; aínda que tamén algún micromamífero podería facer esa función.

Cerdeira de acios (Prunus padus)

Ata agora temos censado un pé silvestre no fondo da valgada central orientada ó norte. Outras catorce proceden de estacas de ramo calzado extraídas da planta nai.

A fenoloxía da cerdeira de acios comenza a finais de xaneiro cando agroman as primeiras follas, acadando a floración completa a mediados de marzo e a madureza dos froitos en xullo.

Indiscutiblemente a cerdeira de acios é a xoia botánica do bosque Ridimoas. Actualmente cinco cerdeiras de acios, procedentes do bosque Ridimoas, vexetan no parque natural da serra do Invernadeiro (Ourense).